Eten met aandacht

Veel of weinig, gezond of ongezond, met of zonder aandacht. Of het nu is uit genot of uit noodzaak, eten doen we allemaal. Je bent wat je eet – eten maakt deel uit van onze persoonlijke en culturele identiteit.

Behalve eten opeten, kun je er ook kunst van maken. In deze tentoonstelling komt een bonte stoet kunstenaars voorbij die eten tot onderwerp van hun kunst hebben gemaakt. We hebben kunst van eind 19de eeuw samengebracht met kunst van nu. De gekozen werken laten zien hoe verschillend dit onderwerp kan worden benaderd.

Vanuit De Mesdag Collectie

Er is uitgegaan van de voedselstillevens die deel uitmaken van De Mesdag Collectie, met name die van Sientje Mesdag-van Houten. Drie van haar fruitstillevens uit deze collectie zijn aangevuld met een schilderij uit Panorama Mesdag en drie werken van een privéverzamelaar. Deze drie werken komen nu voor het eerst weer terug naar het atelier van Sientje, hier in het voormalig woonhuis van het echtpaar Mesdag. Naast deze werken van Sientje Mesdag zijn drie schilderijen van Franse tijdgenoten geplaatst, Courbet, Millet en Vollon, ook afkomstig uit De Mesdag Collectie. Deze 19de-eeuwse voedselstillevens worden geconfronteerd met werk van nu. Dit kan gaan om schilderijen, maar ook om foto’s, sculpturen, installaties, videokunst en fooddesign.

Diversiteit

De kunst in deze tentoonstelling is van een zeer diverse herkomst, het komt uit musea, galeries, bedrijfscollecties, particuliere verzamelingen en uit het privébezit van de kunstenaars. Vrijwel alle kunstenaars hebben een bepaalde binding met Nederland, maar de nationaliteit van de kunstenaars loopt sterk uiteen: Nederlands, Belgisch, Frans, Roemeens, Duits, Bulgaars, Oekraïens, Fins, Israëlisch, Italiaans. Ook is bewust gezocht naar verschillende manieren waarop de kunstenaars eten benaderen, verschillende visies en uitdrukkingswijzen.

Er zijn fraaie, evenwichtige stillevens te zien, waarbij het vooral om schoonheid gaat, maar ook meer provocerende werken die vragen oproepen of een gevoel van onbehagen geven. Zo kiezen Holger Niehaus en Krista van der Niet voor een traditionele, evenwichtige groepering van objecten, zoals bij Sientje Mesdag, terwijl Lorenzo Vitturi en Dimitar Genchev juist kiezen voor een instabiele, dynamische ordening. Klaartje Pander en fotograaf Elspeth Diederix laten net als Sientje Mesdag de schoonheid van het alledaagse zien, terwijl Sylvie Zijlmans en Les Deux Garçons eerder iets verontrustends laten zien.

Parallelen

Ook is er gezocht naar parallellen, naar werken die met elkaar te maken hebben door een overeenkomstig esthetisch of ethisch ideaal of simpelweg door hetzelfde onderwerp. Zo komen bijvoorbeeld in vijf van de geëxposeerde werken pompoenen voor, wat een interessant vergelijk mogelijk maakt. Zo blijkt Sjoerd Buisman met zijn geknevelde pompoenen uiting te geven aan een hang naar de natuur die zich niet door de mens laat bedwingen. Dit verschilt niet zo van de intenties van Sientje Mesdag een eeuw eerder.

De appel is misschien de meest gewone, maar ook de meest symbolisch onder de vruchten. Bij Gustav Courbet zijn appels een symbolische uiting van een revolutionair elan. Bij Jaap Scheeren komen we appels tegen als attribuut in een oud sprookje. Appels komen in maar liefst zeventien van de geëxposeerde kunstwerken voor.

De hommage die het ontwerpersduo Formafantasma met hun producten brengt aan eenvoud en zelfredzaamheid is een parallel met de hang naar eenvoud en soberheid die in de stillevens van Jean-François Millet is te zien.

Blik op de toekomst

Speciale aandacht is er voor kunstenaars en ontwerpers die met hun werk een discussie of in ieder geval een bewustwording op gang willen brengen ten aanzien van ons eten. Itamar Gilboa doet dit door zijn eigen consumptie tot onderwerp te maken, Janne Kyttanen door letterlijk de leegheid van sommige voedselproducten te laten zien en Henk Wildschut door de wereld achter onze voedselproductie te tonen. Marije Vogelzang en Chloé Rutzerveld geven met hun werk een blik in de mogelijke toekomst van ons eten.

Twee kunstenaars maakten werk speciaal voor deze tentoonstelling. Niek Hendrix maakte een schilderij dat teruggrijpt op de 17de-eeuwse schildertraditie en het stilleven verbindt met oude religieuze betekenissen (De vlucht naar Egypte). Chloé Rutzerveld maakte een associatief vergelijk tussen groenten en mensen, een poëtisch verzet tegen de neiging van de voedselindustrie om natuurlijke producten steeds eenvormiger te maken (Groenten zijn net mensen).

Itamar Gilboa maakte voor deze tentoonstelling een speciale selectie van zijn kolossale installatie ‘The Food Chain Project’. De kunstenaars verschillen sterk, maar vertonen één overeenkomst: ze schenken aandacht aan eten.